KHOA HỌC DỮ LIỆU LÀ GÌ VÀ VÌ SAO TRỞ THÀNH NGÀNH HỌC CHIẾN LƯỢC CỦA KỶ NGUYÊN SỐ?

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu thường được ví như “dầu mỏ” – nguồn tài nguyên mới quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và quốc gia. Tuy nhiên, cũng giống như dầu thô, dữ liệu nếu không được khai thác, phân tích và “tinh chế” bằng các phương pháp khoa học thì chỉ là những con số rời rạc, chưa mang lại giá trị thực tiễn. Đây chính là bối cảnh ra đời và phát triển mạnh mẽ của Khoa học dữ liệu (Data Science) – lĩnh vực kết hợp giữa toán học, thống kê, công nghệ thông tin và tư duy kinh tế – kinh doanh nhằm biến dữ liệu thành tri thức và quyết định thông minh.

Sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI), Big Data, điện toán đám mây và các nền tảng số đã đưa Khoa học dữ liệu từ một xu hướng công nghệ trở thành “xương sống” của nền kinh tế hiện đại. Từ dự báo thị trường, phân tích hành vi khách hàng, quản trị rủi ro tài chính đến hoạch định chính sách công, Khoa học dữ liệu đang hiện diện ở hầu hết các lĩnh vực then chốt của đời sống kinh tế – xã hội.

Vậy Khoa học dữ liệu là gì, học gì và làm được gì sau khi tốt nghiệp? Và vì sao Học viện Chính sách và Phát triển (APD) lại xác định Khoa học dữ liệu là ngành học chiến lược, đóng vai trò nòng cốt trong định hướng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho năm 2026 và giai đoạn chuyển đổi số quốc gia? Những nội dung tiếp theo sẽ giúp làm rõ câu trả lời.

Trong bối cảnh hiện đại, Khoa học dữ liệu không chỉ là “quy trình xử lý dữ liệu”, mà là một lĩnh vực khoa học liên ngành giúp biến dữ liệu thô thành thông tin giá trị phục vụ ra quyết định. Theo Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Hoa Kỳ (NIST), Khoa học dữ liệu là “Lĩnh vực kết hợp chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng lập trình và kiến thức toán-thống kê để khai thác thông tin hữu ích từ dữ liệu” (The field that combines domain expertise, programming skills, and knowledge of mathematics and statistics to extract meaningful insights from data). Nói cách khác, Khoa học dữ liệu không chỉ là “làm dữ liệu”, mà là tích hợp đồng thời 3 năng lực: hiểu lĩnh vực (domain), tư duy định lượng (toán – thống kê) và kỹ năng lập trình để khai thác dữ liệu. Đây là định nghĩa được nhiều tổ chức quốc tế trích dẫn bởi tính toàn diện và thực tiễn.

Ở góc độ ứng dụng trong doanh nghiệp, IBM nhấn mạnh khoa học dữ liệu là một lĩnh vực tích hợp đa chiều, trong đó toán học và thống kê, lập trình chuyên sâu, phân tích nâng cao, trí tuệ nhân tạo và học máy được kết hợp chặt chẽ với kiến thức chuyên môn của từng lĩnh vực cụ thể nhằm khám phá những hiểu biết có thể hành động ẩn sâu trong dữ liệu của tổ chức. Những hiểu biết này không chỉ dừng lại ở việc mô tả hiện trạng, mà còn đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ ra quyết định và hoạch định chiến lược. Từ góc độ kinh tế – kinh doanh cho thấy định nghĩa của IBM nhấn mạnh bản chất cốt lõi của Khoa học dữ liệu: biến dữ liệu thành lợi thế cạnh tranh, nơi công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi gắn với mục tiêu quản trị và chiến lược phát triển dài hạn của tổ chức.

Ở góc độ học thuật và ứng dụng trong bối cảnh Việt Nam, Giáo sư Hồ Tú Bảo – một trong những chuyên gia hàng đầu về Trí tuệ nhân tạo, Học máy và Khoa học dữ liệu – nhấn mạnh bản chất của khoa học dữ liệu là một lĩnh vực khoa học liên ngành tập trung vào việc quản trị, phân tích và chuyển hóa dữ liệu thành hiểu biết có thể hành động, dựa trên sự kết hợp các nền tảng toán học – thống kê, khoa học máy tính và kiến thức ứng dụng nhằm hỗ trợ ra quyết định và tạo ra giá trị thực tiễn. Dữ liệu qua phân tích sẽ tạo ra hiểu biết chiến lược để các tổ chức, doanh nghiệp và chính phủ có thể dự báo, tối ưu và điều phối hoạt động hiệu quả hơn.

Tóm lại, chúng ta có thể hiểu khoa học dữ liệu là lĩnh vực khoa học liên ngành tập trung vào việc quản trị, phân tích và chuyển hóa dữ liệu thô thành thông tin và tri thức có thể hành động. Lĩnh vực này tích hợp toán học–thống kê, khoa học máy tính và trí tuệ nhân tạo với hiểu biết lĩnh vực để hỗ trợ ra quyết định, dự báo và tạo giá trị.

Chương trình đào tạo Khoa học dữ liệu tại Khoa Kinh tế số – Học viện Chính sách và Phát triển, được thiết kế theo hướng ứng dụng thực tiễn sâu rộng. Sinh viên không chỉ nắm vững lý thuyết mà còn rèn luyện kỹ năng xây dựng mô hình dự báo, phân tích dữ liệu lớn và triển khai AI trong môi trường kinh doanh thực tế. Chương trình tập trung vào hai định hướng chuyên sâu “khát” nhân lực nhất hiện nay:

• Phân tích dữ liệu trong Kinh tế – Tài chính: từ dự báo thị trường đến quản trị rủi ro tài chính.
• Trí tuệ nhân tạo (AI) trong kinh doanh: ứng dụng học máy, phân tích hành vi khách hàng và tối ưu hoạt động kinh doanh.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra sâu rộng trên phạm vi toàn cầu, dữ liệu đã trở thành nền tảng cho mọi quyết sách phát triển, từ quản lý kinh tế vĩ mô, điều hành tài chính – ngân sách đến xây dựng chính sách công dựa trên bằng chứng (evidence-based policy). Đối với Việt Nam, Chiến lược Chuyển đổi số quốc gia xác định rõ: dữ liệu là tài nguyên mới, là “hạ tầng mềm” của nền kinh tế số.

Là trường đại học công lập trực thuộc Bộ Tài Chính, Học viện Chính sách và Phát triển có lợi thế đặc biệt trong việc gắn đào tạo với thực tiễn hoạch định chính sách, quản lý tài chính công và phát triển kinh tế. Từ góc nhìn của một cơ sở đào tạo phục vụ trực tiếp cho khu vực công và khu vực doanh nghiệp, APD nhận thức rõ rằng: không thể có chuyển đổi số thực chất nếu thiếu đội ngũ nhân lực am hiểu dữ liệu.

Khoa học dữ liệu vì thế không chỉ là một ngành “hot”, mà là ngành học mang tính chiến lược quốc gia, góp phần hình thành lực lượng chuyên gia có khả năng phân tích dữ liệu lớn, dự báo xu hướng kinh tế, đánh giá tác động chính sách và hỗ trợ ra quyết định khoa học. Đào tạo Khoa học dữ liệu chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Từ góc độ thị trường lao động, Khoa học dữ liệu đang nằm trong nhóm ngành khát nhân lực nhất thế giới. Dự báo đến năm 2026, thị trường lao động Việt Nam sẽ cần hàng trăm nghìn chuyên gia dữ liệu, phân tích dữ liệu và AI, trải rộng ở các lĩnh vực: tài chính – ngân hàng, thương mại điện tử, logistics, marketing số, fintech, quản trị công và chính sách công. Tuy nhiên, nguồn cung nhân lực được đào tạo bài bản vẫn chưa theo kịp nhu cầu, đặc biệt là nhân lực có khả năng kết hợp giữa kỹ thuật dữ liệu và hiểu biết kinh tế – kinh doanh.

Chính khoảng trống này tạo ra “cơ hội vàng” cho thế hệ Gen Z. Sinh viên theo học Khoa học dữ liệu không chỉ có lợi thế về khả năng tìm việc làm sớm, mà còn tiếp cận những vị trí có mức lương khởi điểm thuộc nhóm cao nhất trên thị trường, cùng lộ trình phát triển nghề nghiệp rộng mở: từ chuyên viên phân tích dữ liệu, nhà khoa học dữ liệu, chuyên gia AI trong kinh doanh đến cố vấn dữ liệu cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước.

Năm 2026, lựa chọn Khoa học dữ liệu không chỉ là chọn một ngành học, mà là chọn bước đi chiến lược cho tương lai nghề nghiệp trong kỷ nguyên số.

Theo học Khoa học dữ liệu tại Học viện Chính sách và Phát triển, sinh viên không chỉ nhận được một bằng đại học chính quy, mà còn được trang bị năng lực nghề nghiệp thực chất, đáp ứng ngay yêu cầu của thị trường lao động trong nước và quốc tế. Chương trình đào tạo được thiết kế theo định hướng tiệm cận chuẩn quốc tế, kết hợp hài hòa giữa học thuật, công nghệ và thực tiễn kinh tế – tài chính.

Trước hết, tích hợp chứng chỉ quốc tế là một lợi thế nổi bật. Ngay trong quá trình học, sinh viên được định hướng và hỗ trợ để tiếp cận các chứng chỉ nghề nghiệp uy tín như Google Data Analytics Professional Certificate, các chứng chỉ dữ liệu và AI của IBM, Microsoft. Đây không chỉ là minh chứng cho năng lực chuyên môn theo chuẩn toàn cầu, mà còn được xem như “tấm hộ chiếu nghề nghiệp”, giúp sinh viên APD tự tin ứng tuyển vào các tập đoàn đa quốc gia, công ty công nghệ lớn và tổ chức tài chính quốc tế.

Thứ hai, APD đặc biệt nhấn mạnh triết lý “học đi đôi với hành”. Sinh viên Khoa học dữ liệu được tiếp cận trực tiếp các bộ dữ liệu kinh tế vĩ mô, tài chính công và chính sách gắn với thực tiễn quản lý của Bộ Tài chính. Việc học trên dữ liệu thật giúp sinh viên sớm hình thành tư duy phân tích, năng lực mô hình hóa và khả năng đưa ra khuyến nghị dựa trên dữ liệu – những kỹ năng cốt lõi mà doanh nghiệp và cơ quan nhà nước đang rất cần.

Cuối cùng, cơ hội nghề nghiệp rộng mở là lợi thế mang tính chiến lược. Với chỉ tiêu dự kiến khoảng 100 sinh viên cho năm 2026, APD bảo đảm mỗi sinh viên đều được hỗ trợ kết nối thực tập và việc làm tại các ngân hàng, công ty chứng khoán, tổ chức tài chính, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan đến phân tích dữ liệu – AI. Quy mô tuyển sinh tinh gọn cho phép nhà trường theo sát từng sinh viên, cá nhân hóa lộ trình phát triển nghề nghiệp và nâng cao tỷ lệ việc làm sau tốt nghiệp.

Tại APD, học Khoa học dữ liệu không chỉ là học một ngành “hot”, mà là đầu tư bài bản cho tương lai nghề nghiệp bền vững trong kỷ nguyên số.

Tốt nghiệp ngành Khoa học dữ liệu tại Học viện Chính sách và Phát triển, sinh viên có trong tay một “hộ chiếu nghề nghiệp” linh hoạt, cho phép làm việc ở nhiều lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế số. Không bị giới hạn trong một vị trí cố định, người học Khoa học dữ liệu có thể lựa chọn con đường phát triển phù hợp với năng lực và đam mê cá nhân.

Thứ nhất, vị trí Chuyên viên phân tích dữ liệu (Data Analyst) hoặc Kỹ sư dữ liệu (Data Engineer) là lựa chọn phổ biến. Ở các ngân hàng, doanh nghiệp, sàn thương mại điện tử, công ty chứng khoán… đây là những vai trò then chốt giúp tổ chức khai thác dữ liệu khách hàng, tối ưu vận hành, dự báo xu hướng thị trường và kiểm soát rủi ro. Sinh viên APD với nền tảng kinh tế – tài chính kết hợp kỹ năng dữ liệu có lợi thế rõ rệt so với các ứng viên thuần kỹ thuật.

Thứ hai, với định hướng chuyên sâu về AI, sinh viên có thể trở thành Kỹ sư học máy – những người xây dựng và triển khai các hệ thống tự động hóa thông minh, từ gợi ý sản phẩm, chấm điểm tín dụng đến phát hiện gian lận và tối ưu chuỗi cung ứng. Đây là nhóm nghề nghiệp có tốc độ tăng trưởng nhanh và mức đãi ngộ cao trong kỷ nguyên số.

Thứ ba, một hướng đi mang đậm bản sắc của APD là Chuyên gia phân tích chính sách. Với năng lực phân tích dữ liệu lớn, đánh giá tác động và mô phỏng kịch bản, sinh viên có thể làm việc tại các cơ quan nhà nước, viện nghiên cứu, tổ chức tư vấn chính sách, góp phần xây dựng các quyết sách dựa trên bằng chứng khoa học.

Thứ tư, Khoa học dữ liệu còn mở ra con đường khởi nghiệp (startup). Sinh viên có thể xây dựng các giải pháp, sản phẩm và dịch vụ dựa trên dữ liệu cho doanh nghiệp mới, từ phân tích thị trường, marketing số đến tài chính – công nghệ. Trong mọi lựa chọn, Khoa học dữ liệu tại APD đều mang đến nền tảng vững chắc cho sự nghiệp dài hạn và khả năng thích ứng cao với tương lai.

Bên cạnh cơ hội làm việc trong doanh nghiệp và khu vực công, sinh viên Khoa học dữ liệu còn có thể phát triển theo con đường học thuật – nghiên cứu. Sau khi học tiếp thạc sĩ, tiến sĩ, người học có thể trở thành giảng viên đại học, chuyên gia nghiên cứu tại các trường đại học, viện nghiên cứu… đóng góp tri thức cho phát triển kinh tế – xã hội dựa trên dữ liệu.

Khoa học dữ liệu không chỉ là một ngành học, đó là tương lai của bạn. Với sự hỗ trợ từ đội ngũ giảng viên tâm huyết và chương trình đào tạo hiện đại, Học viện Chính sách và Phát triển cam kết đồng hành cùng bạn trên con đường trở thành chuyên gia dữ liệu hàng đầu.

Quý phụ huynh và các em học sinh nếu cần tư vấn thêm hoặc có câu hỏi liên quan đến ngành Khoa học dữ liệu và Kinh tế số thì có thể join nhóm Zalo tư vấn tuyển sinh dưới đây: